Erkeklerde Görülen Hormonal Değişiklikler Nelerdir?
Erkeklerde hormonal değişiklikler yaşam boyu testosteron-büyüme hormonu-tiroid hormonları dalgalanmaları olup puberte başlangıç sekiz ila on dört yaş testosteron artışı ikincil cinsiyet özellikleri sakal-ses kalınlaşması-kas gelişimi-genital büyüme, erişkinlik zirve yirmi ila otuz yaş maksimal testosteron düzeyi dörtyüz ila bin nanogram/desilitre fertilite-libido-kas kütlesi optimal, androjen azalması yirty yaş sonrası yıllık yüzde bir ila iki düşüş gradual azalma menopoz gibi ani değil, andropause erkek menopoz tartışmalı terim geç başlangıçlı hipogonadizm late-onset hypogonadism LOH kırk beş yaş üzeri yüzde yirmy ila otuz, sirkadyen ritim sabah zirve testosteron sekiz-on saat yüzde yirmy ila yirmy beş yüksek akşam düşük ve yaşlanma seksen yaş total testosteron yüzde otuz azalma serbest testosteron yüzde elli azalma SHBG artışı nedeniyle geniş spektrumda değişiklikler göstermektedir. Hipotalamik-pituitary-gonadal aks HPG axis GnRH gonadotropin releasing hormone hipotalamus pulsatil salınım doksan dakika, LH-FSH luteinizing hormone-follicle stimulating hormone ön hipofiz LH Leydig hücre testosteron stimülasyonu, FSH Sertoli hücre spermatogenez, testosteron Leydig hücre üretimi kolesterolden beş basamak, negatif geri bildirim testosteron yüksek GnRH-LH azalma düşük artma, aromataz enzimi testosteron-estradiol dönüşümü yağ dokusunda erkeklerde östrojen kaynağı ve SHBG sex hormone binding globulin total testosteron taşıma serbest testosteron biyolojik aktif yüzde iki yaşla SHBG artışı serbest testosteron düşüşü mevcuttur.
Puberte ve Erken Erişkinlik
Puberte evreleri Tanner evrelemesi evre 1 prepubertal dokuz yaş altı testosteron düşük on ila elli nanogram/desilitre, evre 2 başlangıç dokuz ila on bir yaş testis büyümesi dört mililitre üzeri testosteron yüz ila üçyüz nanogram/desilitre, evre 3 gelişme on iki ila on üç yaş penis büyümesi pubik kıl testosteron üçyüz ila altıyüz nanogram/desilitre, evre 4 ilerleme on üç ila on dört yaş genital büyüme ses değişimi akne testosteron beşyüz ila sekizyüz nanogram/desilitre, evre 5 olgun on beş ila on altı yaş erişkin genital yüz kılları kas gelişimi testosteron altıyüz ila bin nanogram/desilitre, gecikmiş puberte on dört yaş testis büyümesi yok hipogonadizm Klinefelter-Kallmann sendromu GnRH-testosteron tedavisi, erken puberte dokuz yaş öncesi idiyopatik-santral-periferal precocious puberty GnRH agonist tedavisi ve büyüme hormonu GH puberte artışı IGF-1 insulin like growth factor kemik-kas büyümesi epifiz kapanması on sekiz yaş testosteron sinerji mevcuttur. Spermatogenez başlangıcı on üç ila on dört yaş ilk sperm üretimi FSH-testosteron stimülasyonu, spermatogenez süreci yetmiş dört gün Sertoli hücre desteği spermatogonium-spermatosit-spermatid-spermatozoa, sperm sayısı olgun on beş milyon/mililitre üzeri normal WHO, sperm motilite yüzde kırk üzeri progressiv hareket, morfoloji yüzde dört üzeri normal şekil, fertilite potansiyel on altı ila on sekiz yaş başlangıç maksimal yirmi beş ila otuz beş yaş, faktörler libido testosteron bağımlı cinsel istek, ereksiyon testosteron-nitrik oksit vasküler dilatasyon, ejakülasyon spermatozoa-seminal sıvı prostat-seminal vezikül salgısı ve varikosel testis venöz variköz genişleme spermatogenez bozulması infertilite yüzde kırk erkek infertilitesi cerrahi düzeltme mevcuttur.
Kas ve kemik gelişimi anabolik etki testosteron protein sentezi artışı kas kütlesi yüzde kırk artış puberte, kas tipi tip II fast-twitch kas lifler artışı güç-hız, kas gücü maksimal yirmi beş ila otuz beş yaş kademeli azalma yaşlanma sarcopenia, kemik yoğunluğu testosteron osteoblast aktivitesi kemik yapımı, östrojen aromatizasyon testosterondan epifiz kapanması boy uzaması durdurma, peak bone mass zirve kemik kütlesi otuz yaş maksimal, osteoporoz riski düşük testosteron kemik kaybı hızlandırma kırık riski, yağ dağılımı testosteron viseral yağ azaltma androjen androjen abdominal obezite daha az kadın jineoid, libido ve cinsel fonksiyon testosteron bağımlı cinsel istek merkezi-periferal etki, ereksiyon nitrik oksit sentaz testosteron düşük erektil disfonksiyon, sabah ereksiyonu REM uyku testosteron zirve nokturnal penile tümescence fizyolojik ve mental sağlık testosteron mood stabilizasyonu düşük depresyon-irritabilite risk, bilişsel fonksiyon uzaysal yetenek-hafıza testosteron nöroprotektif mevcuttur.
Orta Yaş ve Androjen Azalması
Yaşa bağlı testosteron azalması başlangıç otuz yaş sonrası yıllık yüzde bir düşüş total testosteron, SHBG artışı yıllık yüzde bir ila iki serbest testosteron düşüşü hızlandırılmış, Leydig hücre sayı azalması yaşlanma testis atrofi parsiyel, hipofiz hassasiyeti LH-testosteron geri bildirim azalması kompansatuar LH artışı, risk faktörleri obezite aromataz aktivitesi yağ dokusunda testosteron-östrojen dönüşümü testosteron düşük, metabolik sendrom insülin direnci-diyabet-hipertansiyon HPG axis baskılama, kronik hastalıklar KOAH-kalp yetmezliği-böbrek yetmezliği inflamasyon-stres testosteron azalması, ilaçlar opioidler morfin-oksikodon HPG axis baskılama yüzde otuz ila seksen azalma, kortikosteroidler prednizon uzun süreli adrenal supresyon testosteron azalması, alkol-sigara kronik kullanım Leydig hücre toksisitesi ve bireysel varyasyon geniş range seksen yaş testosteron üçyüz ila altıyüz nanogram/desilitre halen normal bazı yaşlılar mevcuttur. Geç başlangıçlı hipogonadizm LOH tanım kırk beş yaş üzeri testosteron üç yüz nanogram/desilitre altı semptomlar libido azalması-erektil disfonksiyon-yorgunluk-depresyon, prevalans kırk yaş yüzde iki, altmış yaş yüzde on, yetmiş yaş yüzde yirmy, seksen yaş yüzde otuz, tanı sabah testosteron iki ölçüm total testosteron üçyüz nanogram/desilitre altı serbest testosteron elli pikogram/mililitre altı, semptomlar cinsel libido azalması en sık yüzde altmış, erektil disfonksiyon ED yüzde kırk vasküler-nörojenik-psikojenik, yorgunluk enerji azalması yüzde elli kronik yorgunluk, kas kaybı sarcopenia yüzde kırk kas kütlesi-güç azalması, depresyon mood bozukluk yüzde otuz depresif semptomlar, bilişsel bozukluk hafıza-dikkat azalması yüzde yirmy, kemik kaybı osteopenia-osteoporoz kırık riski artışı, jinekomasti meme büyümesi testosteron-östrojen oranı bozulması yüzde on ila yirmy beş ve metabolik bozukluk viseral obezite-insülin direnci-dislipidemi-hipertansiyon kardiyovasküler risk artışı mevcuttur.
Androjen replasmanı endikasyonlar LOH tanısı testosteron düşük artı semptomlar, kontraendikasyonlar prostat kanseri PSA yüksek-nodül, meme kanseri erkek nadir hormona duyarlı, eritrositoz hematokrit elli dört üzeri polisitemi, uyku apnesi şiddetli OSA tedavi edilmemiş, kalp yetmezliği dekompanze NYHA III-IV, infertilite istek spermatogenez baskılanması, preparatlar intramüsküler enjeksiyon testosteron enanthate-cypionate iki yüz ila yüz elli miligram iki hafta veya bin miligram on hafta, transdermal jel AndroGel-Testim elli ila yüz miligram günlük omuz-kol uygulama, patch yama Androderm iki ila dört miligram gece uygulama, oral testosteron undecanoate Jatenzo seksen miligram iki kez günlük yemekle, pellet implant Testopel yetmiş beş miligram üç ila altı ay, etkinlik libido-ereksiyon iyileşme yüzde altmış ila yetmiş, kas kütlesi artış yüzde beş ila on, kemik yoğunluğu artış yüzde iki ila üç, mood iyileşme yüzde kırk ila elli, yan etkiler akne-yağlı cilt androjenik, eritrositoz hematokrit artışı flebotomi gerekebilir, jinekomasti aromatizasyon östrojen artışı, prostat büyümesi BPH semptom kötüleşmesi, kardiyovasküler risk tartışmalı bazı çalışmalar artış bazıları fark yok, infertilite HPG axis baskılama sperm sayısı azalması, cilt transferi eş-çocuk maruziyeti jel uygulama sonrası temas ve monitörizasyon testosteron düzeyi üç ila altı ay hedef dört yüz ila yüz nanogram/desilitre, hematokrit yıllık elli dört üzeri durdurma-flebotomi, PSA prostat spesifik antijen üç ila altı ay kırk yaş üzeri bir milyar dört nanogram/mililitre artış şüpheli, karaciğer fonksiyonu oral preparat hepatotoksisite nadir, kemik yoğunluğu DXA tarama iki yıl mevcuttur.
Diğer hormonlar büyüme hormonu GH azalması yaşla yıllık yüzde on dört düşüş altmış yaş IGF-1 yüzde elli azalma, etkileri kas kaybı-yağ artışı-kemik azalması-cilt incelmesi, GH tedavisi kontroversiyel anti-aging iddiası kanıt zayıf pahalı-yan etkili, DHEA dehidroepiandrosteron adrenal androjen yıllık yüzde iki azalma yetmiş yaş yüzde on ila yirmy gençlik seviyesi, takviye DHEA supplementation yüzde elli ila yüz miligram günlük kanıt karışık libido-mood bazı fayda, melatonin pineal bez uyku hormonu yaşlanma azalma bir ila üç miligram gece uyku kalitesi, tiroid TSH-T4-T3 yaşla değişmez ama subklinik hipotiroidi artışı yüzde beş ila yirmy yaşlı yorgunluk-kilo alımı, kortizol adrenal stres hormonu HPA axis yaşla değişiklik sirkadyen ritim bozulması sabah düşük akşam yüksek stres yanıtı azalması, insulin-IGF IGF-1 azalması GH düşüşü nedeniyle insulin sensitivitesi azalma diyabet riski ve vitamin D hormonu eksikliği yaşlılarda yüzde otuz ila elli güneş-diyet azalması yüz IU günlük kemik-immün-kas sağlığı mevcuttur.
Özel Durumlar ve Bozukluklar
Klinefelter sendromu XXY kromozomu bir iki binbeşyüz erkek doğum genetik en sık hipogonadizm, klinik uzun boylu-jinekomasti-küçük testis-infertilite, hormonlar testosteron düşük iki yüz nanogram/desilitre altı LH-FSH yüksek primer hipogonadizm, tedavi testosteron replasmanı puberte başlangıç on iki ila on dört yaş, infertilite tedavi mikroTESE testicular sperm extraction ICSI, Kallmann sendromu GnRH eksikliği koku alma kaybı anosmia bir otuzbin doğum, genetik KAL1 gen X-linked resesif, hormonlar GnRH-LH-FSH-testosteron tümü düşük hipogonadotropik hipogonadizm, tedavi hCG-FSH enjeksiyon spermatogenez indüksiyonu fertilitenin sağlanması pulsatil GnRH pompa, Prader-Willi sendromu genetik obezite-hipotoni-hipogonadizm, testosteron replasmanı puberte indüksiyonu-kas gelişimi, konjenital adrenal hiperplazi CAH 21-hidroksilaz eksikliği kortizol düşük androjen yüksek, erken puberte adrenal androjen artışı tedavi glukokortikoidsupresyonu ve acquired hipogonadizm testis travması-enfeksiyon-torsiyon-kemoterapi-radyasyon Leydig hücre hasarı testosteron eksikliği mevcuttur.
Obezite ve metabolik sendrom aromataz aktivitesi yağ dokusunda testosteron-östrojen dönüşümü testosteron düşük östrojen yüksek, leptin direnci leptin yüksek obezlerde HPG axis baskılama, insülin direnci hiperinsulinemi SHBG azalması serbest testosteron azalması, inflamasyon IL-6-TNF-alpha sitokinler HPG axis supresyon, kısır döngü düşük testosteron viseral obezite artışı daha fazla aromatizasyon daha düşük testosteron, tedavi kilo kaybı yüzde beş ila on kilo testosteron yüzde yüz artış BMI otuz beş altı, egzersiz aerobik-direnç kuvvet testosteron artışı, metformin insülin direnci tedavi testosteron artışı bazı çalışmalar, testosteron replasmanı obez LOH viseral yağ azaltma-kas artışı-glukoz kontrolü ve bariatrik cerrahi gastrik bypass-sleeve yüz kilogram kilo kaybı testosteron iki ila üç kat artış mevcuttur. Diyabet tip 2 prevalans yüzde otuz ila kırk diyabetik erkek düşük testosteron, mekanizma insülin direnci-obezite-inflamasyon HPG axis baskılama, komplikasyon düşük testosteron erektil disfonksiyon-libido azalması-depresyon diyabet kontrolü kötüleşmesi, tedavi testosteron replasmanı HbA1c azalması yüzde nokta beş ila bir insülin sensitivitesi artışı viseral yağ azaltma, metformin-GLP-1 agonist kilo kaybı testosteron artışı ve kardiyovasküler hastalık koroner arter-kalp yetmezliği testosteron düşük yüzde yirmy beş prevalans inflamasyon-endotel disfonksiyonu, testosteron tedavi tartışmalı kardiyovasküler olay riski bazı RCT artış bazıları fark yok dikkatli kullanım mevcuttur.
İlaç etkisi opioidler morfin-oksikodon-fentanil kronik kullanım HPG axis baskılama santral hipogonadizm yüzde otuz ila seksen prevalans, mekanizma mu-opioid reseptör hipotalamus GnRH pulsasyon azalması LH-testosteron düşük, semptomlar libido azalması-ED-yorgunluk-depresyon-osteoporoz, tedavi opioid azaltma-bırakma testosteron normalize bazı vakalar, testosteron replasmanı opioid devam ederken dikkatli monitörizasyon, kortikosteroidler prednizon on miligram üzeri günlük uzun süreli adrenal supresyon HPA axis, hipogonadizm santral GnRH-LH azalması testosteron düşük, tedavi steroid doz azaltma-bırakma testosteron replasmanı, kemoterapiler platinum-bazlı sisplatin-karboplatin alkilleyici siklofosfamid Leydig hücre toksisitesi testosteron düşük geçici-kalıcı, radyoterapi pelvik radyasyon testis scatter radyasyon spermatogenez hasarı, korunma sperm bankası pre-kemoterapi fertilite koruma, testosteron replasmanı post-tedavi hipogonadizm kalıcı ve anabolik steroid kötüye kullanım vücut geliştirme suprafizyolojik doz testosteron-nandrolon, yan etki HPG axis baskılama testis atrofi-infertilite, post-cycle hipogonadizm kullanım kesildikten sonra testosteron düşük axis iyileşmesi aylar-yıllar hCG-klomifen tedavisi mevcuttur.
Erkek menopoz tartışması andropause terim tartışmalı kadın menopoz ani-total östrojen düşüş versus erkek kademeli-parsiyel testosteron azalması, IMS International Menopause Society LOH late-onset hypogonadism tercih edilen terim, ADAM questionnaire Androgen Deficiency in Aging Male tarama on soru libido-ereksiyon-enerji-mood-kas-uyku, pozitif cevap testosteron testi gereksinimi, EMAS European Male Aging Study üç semptom kombine libido azalması-sabah ereksiyonu azalması-ED artı testosteron düşük tanı kriterleri, prevalans overdiagnosis aşırı tanı riski normal yaşlanma vs patolojik hipogonadizm ayırımı, tedavi endikasyonu semptomlar artı testosteron düşük her yaşlı değil, yaşam tarzı kilo-egzersiz önce farmakoloji sonra ve uzun dönem güvenlik kardiyovasküler-prostat riski daha fazla araştırma gerekli mevcuttur. Testosteron ve prostat prostat kanseri endişesi tarihsel androjen yakıt hipotezi Huggins Nobel ödülü androjen deprivasyonu prostat küçültme, güncel kanıt testosteron tedavisi prostat kanseri riski artırmaz meta-analizler, saturasyon modeli düşük testosteron normalize prostat büyümesi yüksek testosteron ekstra etki yok doygunluk, PSA monitörü testosteron tedavisi PSA hafif artış yüzde nokta üç nanogram/mililitre yıllık biyopsi yok benign, prostat kanseri öyküsü radikal prostatektomi sonrası biyokimyasal nüks yok testosteron tedavisi bazı uzman ok bazıları kaçınma, aktif gözetim düşük riskli prostat kanseri testosteron tedavisi kontroversiyel dikkatli seçim-yakın takip ve BPH benign prostat hipertrofi semptomlar kötüleşmesi alpha bloker-5-alpha reductase inhibitor kombine tedavi mevcuttur.
Gelecek trendler SERMs selective estrogen receptor modulators östrojen reseptörü modülasyon kemik koruma jinekomasti önleme enobosarm-toremifene, SARMs selective androgen receptor modulators androjen reseptör kas-kemik spesifik karaciğer-prostat minimal ostarin-ligandrol klinik denemeler, klomifen sitrat oral SERM HPG axis stimülasyon endojen testosteron artışı sperm koruma yüzde elli artış off-label kullanım, hCG human chorionic gonadotropin LH analog Leydig hücre stimülasyon testosteron artışı fertilitenin korunması iki bin ila beş bin ünite üç kez hafta, aromataz inhibitörü anastrozol-letrozol testosteron-östrojen dönüşüm engelleme testosteron artışı jinekomasti tedavisi ve biyoidentical hormonlar compound pharmacy özel formülasyon individualized tedavi kanıt eksik mevcuttur.